Phương pháp giáo dục STEM (tích hợp kiến thức các môn khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) đang ngày càng phổ biến, mang lại hiệu quả tích cực trong giáo dục kỹ năng, phẩm chất cho học sinh, đáp ứng mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông mới. Nhắc đến Stem thường gắn liền với các bộ môn khoa học tự nhiên, vậy các bộ môn khoa học xã hội đặc biệt là bộ môn Ngữ Văn liệu có đứng ngoài lề của sự định hướng phát triển đó? Thời gian gần đây, giáo dục stem ở các môn xã hội đã bắt đầu được đánh thức. Obama đã từng nói: “ Stem còn hơn là một môn học, hay bảng tuần hoàn hóa học. Đó là một cách tiếp cận, một cách hiểu và khám phá thế giới để thay đổi nó. Steve jobs đã từng nói: “ Kĩ sư tài năng nhất của Apple đều rất giỏi âm nhạc hay một loại hình nghệ thuật nào đó.”
Đưa giáo dục Stem vào kế hoạch giảng dạy của bộ môn Ngữ Văn trong năm học là điều cần thiết vì giáo dục Stem mang lại nhiều kĩ năng và năng lực cho học sinh như: Kĩ năng hợp tác, làm việc nhóm, năng lực giải quyết thực tiễn, năng lực thiết kế..hoặc tư duy phản biện…
Chính những ưu điểm nổi bật trong hình thức giáo dục stem, hình thức liên môn tổ Ngữ Văn đã tổ chức dạy học theo hướng stem và thực hiện buổi báo cáo chuyên đề stem: “ CHIẾN TRANH QUA ĐI NỖI ĐAU CÒN LẠI”.
Trong năm học 2019- 2020, Tổ ngữ văn đã nhận được chủ đề chia sẻ từ cô Phan Thị Hạnh Nhân- tổ trưởng tổ bộ môn Ngữ văn về da cam- Chất độc Dioxin với tên chủ đề: “ DA CAM- CHIẾN TRANH QUA ĐI NỖI ĐAU CÒN LẠI” để đưa vào kế hoạch thực hiện chuyên đề cấp trường. Tuy nhiên do dịch Covid xảy ra, giãn cách xã hội cùng với một thời gian dài công tác giảng dạy chỉ thực hiện dưới hình thức online nên chuyên đề chưa được thực hiện như dự định ban đầu. Tuy nhiên, cô Phan Thị Hạnh Nhân đã thực hiện được một phần dự án trước dịch Covid với học sinh lớp 12A3 nên chuyên đề Stem vẫn tiếp tục thực hiện. Ngày 11/7/2020 cùng sự giúp đỡ của một số giáo viên trong Tổ, đặc biệt sự động viên của cô Hiệu trưởng Trương Thị Tranh, buổi báo cáo chuyên đề Stem cấp Tổ đã được thực hiện và mang lại hiệu ứng tích cực, mới mẻ với đại diện học sinh 3 khối 10,11,12.
Từ buổi báo cáo chuyên đề Stem cấp Tổ, Cô Trương Thị Tranh đã có buổi làm việc cùng tổ Văn, thảo luận bàn bạc, góp ý và Cô hiệu trưởng đã động viên Tổ Ngữ Văn tổ chức buổi báo cáo chuyên đề Stem cấp cụm “ DA CAM- CHIẾN TRANH QUA ĐI NỖI ĐAU CÒN LẠI” nhằm chia sẻ kinh nghiệm và giao lưu học tập giữa các trường với nhau. Trong đó Cô hiệu trưởng đặc biệt lưu ý đưa nhóm Nghị lực sống với những tấm gương học giỏi vượt khó ngay trong trường THPT Nguyễn Văn Cừ để có sự liên hệ thực tiễn cao, bởi theo Cô: Nỗi đau sau chiến tranh không chỉ là thương tích, bao mảnh đất nhiễm độc đã được hồi sinh, những nạn nhân chất độc da cam cũng một phần được nhân dân và nhà nước quan tâm, hỗ trợ xoa dịu. Đâu đó trong cuộc sống của chúng ta còn đó những tấm gương nghị lực đang dần dần vượt lên số phận. Có lẽ chính từ lời tâm sự đầy nhân văn này nên tổ Ngữ Văn có thêm ý tưởng đề thiết kế buổi báo cáo chuyên đề có thêm chiều sâu, có tính thực tiễn, có sức lan tỏa đối với những học sinh tham dự buổi báo cáo. Chuyên đề này có phạm vi lớn nên tất cả các thành viên cùng tham gia thực hiện.
Năm học 2020-2021 Tổ Ngữ Văn đã đưa chuyên đề Stem vào kế hoạch Tổ. Tổ trưởng xây dựng kế hoạch và phân công các thành viên trong tổ thực hiện chuyên đề. Chuyên đề được thực hiện với 6 nhóm tham gia học tập: Nhóm lữ hành, nhóm lịch sử, nhóm hóa học, nhóm văn học hội họa, nhóm nghệ thuật và nhóm nghị lực sống. Các nhóm giáo viên trong tổ chọn lĩnh vực mà mình yêu thích nhất để thực hiện. Sau đó Thầy Cô tổ chức thực hiện ở các lớp mình giảng dạy. Tại lớp, học sinh sẽ nhận được kế hoạch chuyên đề Stem, tùy vào năng lực và sở thích, các học sinh sẽ tham gia vào 1 trong 6 nhóm mà Thầy Cô gợi ý. Các nhóm bình chọn nhóm trưởng, sau đó lên kế hoạch thực hiện chuyên đề cho nhóm của mình. Bằng bộ câu hỏi nền các học sinh sẽ bàn bạc thống nhất phương án thực hiện sao cho hiệu quả nhất.
Ví dụ:
- lVới nhóm Lữ Hành, học sinh sẽ lựa chọn địa điểm trải nghiệm ở Bảo tàng chứng tích chiến tranh. Nhóm sẽ phân công học sinh nào sẽ đảm nhiệm phần hình ảnh, âm thanh, ghi hình, học sinh nào sẽ quay clip và chỉnh sửa, nhóm học sinh nào sẽ viết bài cảm nhận và soạn phần trình chiếu…..
- lVới nhóm lịch sử: Học sinh sẽ cùng sắp xếp để đến thư viện, hoặc tìm hiểu trên internet hoặc tham khảo Thầy Cô mình đang học để đóng vai là một nhà lịch sử để viết về chiến tranh Việt Nam cùng với sự kiện rải chất độc Dioxin mà Mĩ đã sử dụng khi tham chiến ở Việt Nam… Sau đó học sinh sẽ soạn phần trình chiếu, tìm thêm các clip, hình ảnh và thuyết trình về lịch sử về nguồn gốc của chiến tranh da cam.
- lVới Nhóm hóa học: Các em sẽ tìm tư liệu liên quan đến chất độc Dioxin, mô hình, cấu tạo tính chất, tác hại, sự ảnh hưởng…Không dừng ở đó, học sinh sẽ tìm hiểu thêm về các công ty sản xuất chất độc này. Các học sinh sẽ tái hiện lại mô hình về chất Dioxin bằng những que kem, tô màu để phân biệt các chất hóa học, vẽ tranh và thuyết trình để các nhóm khác hiểu rõ hơn về Dioxin…
- lVới nhóm Văn học hội họa: Đây là nhóm quan trọng và chủ đạo trong chuyên đề, do đó giáo viên sẽ cho các học sinh có năng khiếu về văn chương, về thẫm mĩ, về hội họa để các em có thể tìm hiểu về các tác phẩm văn chương về nỗi đau da cam. Học sinh sẽ có một hoặc hai buổi để tìm tư liệu, đọc. Sau đó các em sẽ viết cảm nhận, vẽ tranh minh họa..
- lVới nhóm nghệ thuật: Đây là nhóm dành cho những học sinh đam mê ca hát, múa và sáng tạo. Các học sinh sẽ lựa chọn ca khúc phù hơp, sau đó biên đạo để minh họa cho các ca khúc.
- lVới nhóm Nghị lực sống: Giáo viên hướng dẫn các em đóng vai người dẫn, quay phim, thuyết trình để đến nhà học sinh trong trường để quay phim, phỏng vấn và trao các phần quà và học bổng. Sau đó về biên tập, chỉnh sửa để báo cáo.
Trong quá trình thực hiện, giáo viên trong tổ đều có những chia sẻ về việc đã làm được, những khó khăn trong các buổi sinh hoạt tổ.
Sau hai tháng thực hiện thì Tổ Ngữ Văn đã thực hiện buổi báo cáo chuyên đề Stem cấp cụm, có sự tham gia của một số Ban lãnh đạo nhà trường, giáo viên Ngữ Văn cụm VII, Tổ trưởng chuyên môn trường THPT Nguyễn Văn Cừ …cùng đại diện học sinh 3 khối 10,11,12 diễn ra ngày 16/12/2020.
Sau buổi báo cáo chuyên đề, Ban lãnh đạo, giáo viên tổ Ngữ Văn Trường THPT Nguyễn Văn Cừ cùng Ban lãnh đạo, giáo viên Ngữ Văn cụm 7 trao đổi thảo luận những ưu điểm, nhược điểm và chia sẻ những thuận lợi và khó khăn trong quá trình vận dụng Stem vào bộ môn Ngữ Văn. Buổi thảo luận diễn ra sôi nổi, chân thành và có nhiều chia sẻ thú vị mang tính chất định hướng cho việc thực hiện Stem trong những năm học tới từ Ban lãnh đạo các trường, từ Thầy cô trong cụm. Đặc biệt, trong buổi báo cáo chuyên đề cấp cụm, lãnh đạo các trường THPT trong cụm 7 cũng đã gửi tặng các phần quà khuyến học bằng hiện kim đến những tấm gương học sinh vượt khó, học tốt được giới thiệu trong buổi báo cáo. Đây là niềm động viên, khích lệ tinh thần để các em tiếp tục phấn đấu, đạt kết quả cao trong học tập, trở thành công dân có ích cho xã hội, thực hiện được ước mơ của mình trong tương lai. Cô Trương Thị Tranh – Bí thư chi bộ/ Hiệu trưởng nhà trường đã có những lời nhận xét tích cực đối với thành quả nghiên cứu chuyên đề của thầy cô tổ Ngữ văn và các em học sinh, đồng thời gửi lời cảm ơn sâu sắc đến sự quan tâm, những góp ý chân thành của các thầy cô trong cụm. Tại buổi báo cáo, thầy Văn Đức Lo- Nguyên Bí thư chi bộ/ Nguyên hiệu trưởng nhà trường và thầy Nguyễn Ngọc Tâm – Nguyên tổ trưởng tổ bộ môn Ngữ Văn cũng dành những lời động viên, khen ngợi đối với những điều mà chuyên đề đã làm được.
Nhận thấy đây là một chuyên đề hay, bổ ích, có sức lan tỏa lớn, được sự đánh giá tích cực từ Thầy Cô trong cụm VII, Cô hiệu trưởng Trương Thị Tranh đã tiếp tục có buổi làm việc với tổ Ngữ Văn và đề xuất công chiếu toàn trường để tất cả học sinh đều có cơ hội tham dự. Buổi công chiếu chuyên đề Stem“ DA CAM- CHIẾN TRANH QUA ĐI NỖI ĐAU CÒN LẠI” diễn ra lúc 17h30 phút ngày 23/1/2021 đến 19 giờ 30 phút ngày 23 tháng 01 năm 2021. Buổi công diễn có sự tham gia của tập thể giáo viên trường THPT Nguyễn Văn Cừ cùng toàn thể học sinh 3 khối. Trong buổi công diễn, Ban đại diện CMHS cũng đã cùng tham dự với toàn thể thầy và trò của trường. Từng nội dung của phần báo cáo đã diễn với nhiều cung bậc cảm xúc khác nhau và học sinh có cơ hội tiếp thu được nhiều kiến thức mới. Mặc dù điều kiện thời tiết không tốt lắm nhưng nhờ sự nỗ lực, cố gắng của tất cả thầy và trò của trường, buổi báo cáo chuyên đề đã thành công tốt đẹp.
Một số hình ảnh của các buổi báo cáo:
Nhóm Hóa học báo cáo
Nhóm Hội họa báo cáo
Học sinh tham gia tích cực tại buổi báo cáo cấp cụm
Nhóm Lịch sử báo cáo
Nhóm Lữ hành báo báo
Nhóm Nghị lực báo cáo
Hiệu trưởng nhà trường chụp hình lưu niệm cùng thầy cô tổ Ngữ văn và các học sinh tham gia chuyên đề
Cô Trương Thị Tranh – Bí thư chi bộ/ Hiệu trưởng nhà trường nhận xét buổi báo cáo
Giáo viên cụm tham gia thảo luận sau báo cáo chuyên đề
Cô Nguyễn Thị Ánh Mai - Hiệu trưởng trường THPT Nguyễn Hữu Cầu góp ý cho chuyên đề
Thầy Nguyễn Văn Cải – Phó hiệu trưởng trường THPT Quang Trung gửi phần quà khuyến học thông qua cô Tranh đến các gương học sinh vượt khó, học tốt của trường
Thầy Văn Đức Lo nhận xét chuyên đề
Thầy Nguyễn Ngọc Tâm góp ý cho chuyên đề
Một số tiết mục văn nghệ trong buổi báo cáo cấp cụm
Ban đại diện CMHS, giáo viên, học sinh của trường tham dự báo cáo trong tối 23 tháng 01 năm 2021
Một số hình ảnh báo cáo trong tối 23 tháng 01 năm 2021
Ban đại diện CMHS trường tặng hoa chúc mừng cho tập thể thầy trò thực hiện chuyên đề và Cô Trương Thị Tranh – Hiệu trưởng nhà trường nhận xét về buổi báo cáo vào tối 23 tháng 01 năm 2021
Tác giả: Cát Tiên (biên tập từ nguồn tư liệu của cô Phan Thị Hạnh Nhân).